منظور از «صحف الله» چیست؟ آیا فقط پنج پیامبر دارای صحف هستند یا خیر؟ چرا فقط پنج پیامبر دارای صحف هستند؟

خداوند در قرآن چهار کتاب آسمانی به نام‌های قرآن(کتاب مسلمانان)، تورات(کتاب یهودیان)، انجیل(کتاب مسیحیان) و زبور(کتاب حضرت داود) نام می‌برد و در جایی دیگر، اشاره می‌کند که صحیفه‌هایی نیز بر حضرت ابراهیم و موسی”علیه السلام» نازل شده است.

در روایات نیز به برخی از پیامبران دیگر و نزول کتاب بر آنها اشاره شده است. بنابر این نمی‌توان کتاب‌های آسمانی را منحصر به همان چهار کتاب یا پنج کتابی که در قرآن به آن اشاره شده است کرد. بلکه کتاب‌های زیادی از جانب خدا بر پیامبران نازل شده است که حتی در روایات نیز به همه آنها اشاره نشده است.

 

پاسخ تفصیلی

معنای صحیفه و صُحُف

معنای لغوی و ریشه‌ای این دو کلمه، گسترده شدن و مسطح شدن است. این واژه، هم در امور مادی و هم در امور معنوی کاربرد دارد و مختص به جنس خاصی از اشیاء نیست. «صحیفه»، به معنای چیزی است که برای نوشتن، گسترده می‌شود. جمع آن «صحف» و «صحائف» است. و مقصود از آن در این‌جا، الواحی است که معارف الهی و احکام و آیاتی که بر پیامبران نازل شده، در آن نگاشته شده است. جنس این صحف با توجه به زمان‌های مختلف، متفاوت بوده است در برخی زمان‌ها از جنس چوب، گاهی پوست دباغی شده، و گاهی کاغذ بوده است.(۱) به عبارت دیگر؛ صُحُف الهی همان کتاب‌هایی است که بر پیامبران نازل شده و در برخی از آیات از آنها با نام الواح یاد شده است.(۲) مثلاً منظور از الواحی که بر موسی نازل شده، همان تورات است که قرآن کریم در چند جا از آن تعبیر به الواح کرده است.(۳) از همین باب است که به قرآن، نام «مُصحَف» نیز اطلاق شده است.

تعداد کتب و صحف و نام پیامبران

در قرآن کریم، از چهار کتاب آسمانی، با نام خاص خود؛ یعنی قرآن، تورات، انجیل و زبور که به ترتیب بر حضرت محمد(صلی الله علیه و اله)،(۴) حضرت موسی”علیه السلام»،(۵) حضرت عیسی”علیه السلام»(۶) و حضرت داود”علیه السلام»(۷) نازل شده نام برده است و بدون ذکر نام خاصی برای کتابی که بر حضرت ابراهیم”علیه السلام» نازل شده، با نام صحف به آن اشاره شده است. ولی این بدین معنا نیست که فقط همین چند کتاب نازل شده و فقط پیامبران مذکور صاحب کتاب بوده‌اند‌؛ بلکه با مراجعه به روایات، نام پیامبران دیگری نیز دیده می‌شود که دارای صحیفه و کتاب بوده‌اند؛ هر چند که نام خاصی برای کتاب آنها ذکر نشده است.

ابوذر از پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و اله) نقل می‌کند: «خداوند صد و چهار کتاب نازل کرده است. پنجاه صحیفه آن‌را بر حضرت شیث”علیه السلام» و سی صحیفه آن بر حضرت ادریس”علیه السلام» و بیست صحیفه آن بر حضرت ابراهیم”علیه السلام» نازل کرده است».(۸) در روایت دیگری، برای حضرت آدم”علیه السلام» و حضرت ابراهیم”علیه السلام» ده صحیفه ذکر شده است.(۹)

در منابع اهل سنت نیز این روایت ذکر شده است با این فرق که نامی از حضرت آدم به میان نیامده، و عوض آن، ده صحیفه برای حضرت موسی ذکر شده و زمان نزول آن‌را قبل از نزول تورات بیان شده است.(۱۰)

اما امام صادق”علیه السلام» در روایتی، پرده از وجود کتابی به نام «اسم اکبر» برمی‌دارد که نزد همه پیامبران و حتی اوصیاء آنان وجود داشته است. در آن کتاب علم همه چیز وجود دارد. در این حدیث، از پیامبرانی همچون حضرت صالح”علیه السلام»، شعیب”علیه السلام» و دیگر پیامبران نام برده شده است.(۱۱)

شاید بپسندید:  دانلود نمونه سوال قرآن ۶ حوزه علمیه ۱۳۹۵

علاوه بر این، می‌توان پیامبران صاحب کتابی را نام بُرد که نه در قرآن و نه در روایات، از آنان نامی برده نشده ولی با مراجعه به تاریخ و شواهدی در منابع اسلامی، می‌توان این مطلب را اثبات کرد. مثلاً در تعریف پیامبران اولوالعزم گفته شده؛ پیامبران اولوالعزم کسانی هستند که صاحب کتابند در حالی که نه در قرآن و نه در آن روایتی که تعداد کتب نازل شده را صد و چهار کتاب دانسته، نامی از کتاب حضرت نوح سخنی به میان نیامده است. اما در روایاتی دیگر، سخن از صحف حضرت نوح”علیه السلام» به میان ‌آمده است.(۱۲)

در نهایت چنین می‌توان نتیجه گرفت که؛ اوّلاً: همه پیامبران و حتی اوصیاء آنان دسترسی به کتابی به نام «اسم اکبر» داشته‌اند. ثانیاً: نمی‌توان پیامبران صاحب کتاب را منحصر به آنهایی کرد که در قرآن و روایات از آنان یاد شده است.

زمان نزول

در منابع دینی، درباره زمان نزول کتاب‌های آسمانی، روایاتی وارد شده است. طبق این احادیث، قرآن کریم در ماه مبارک رمضان و در شب قدر، به صورت کامل و یک‌جا در بیت‌المعمور نازل شده و در طول بیست و سه سال به‌طور تدریجی بر قلب پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و اله) نازل شده است.(۱۳) البته زمان نزول قرآن در خود قرآن نیز بیان شده است.

اما در احادیثی از امام صادق”علیه السلام» آمده است که صحف حضرت ابراهیم”علیه السلام» در شب اول ماه مبارک رمضان، و کتاب تورات، در ششم ماه مبارک رمضان بر حضرت موسی”علیه السلام» نازل شده است. کتاب انجیل نیز در شب دوازدهم ماه مبارک رمضان و زبور در شب هجدهم ماه مبارک رمضان بر حضرت داود نازل شده است.(۱۴)

در نهایت توجه به این نکته ضروری است که پیامبران الهی یا از خود کتابی داشته‌اند و یا آنکه مسلط بر دانش‌های موجود در کتاب‌های پیامبران گذشته بوده و آنها را برای عموم مردم تبیین و تفسیر می‌کردند.

 

________________________________________

(۱). مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ‏۶، ص ۱۹۷، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.

(۲). بحرانی، سید هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، ج ۵، ص ۶۳۸، قم، مؤسسه بعثت، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.

(۳). طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏۲۰، ص ۲۷۳، قم، دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.

(۴). اسراء، ۹٫

(۵). اعراف، ۱۴۵٫

(۶). حدید، ۲۷٫

(۷). نساء، ۱۶۳٫

(۸). شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج ۲، ص ۵۲۴، قم، دفتر نشر اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.

(۹). عروسی حویزی، عبد علی، نور الثقلین، محقق، مصحح، رسولی محلاتی، هاشم، ج ۵، ص ۵۶۲، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.

(۱۰). ابن حبان تمیمی، الإحسان فی تقریب صحیح ابن حبان، تحقیق و تعلیقه: شعیب الأرنؤوط، ج ۲، ص ۷۷، مؤسسه الرساله، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.

(۱۱). کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، مصحح، غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، ج ‏۱، ص ۲۹۳، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم ۱۴۰۷ق.

(۱۲). برقی، ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، محقق و مصحح: محدث، جلال الدین، ج ۱، ص ۲۶۹، دار الکتب الإسلامیه،‏ قم ، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق.

(۱۳). ر.ک: «نزول قرآن»، سؤال ۱۴۰؛ «سال اتمام نزول قرآن»، سؤال ۲۹۹۵٫

(۱۴). عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، محقق و مصحح: رسولی محلاتی، هاشم، ج ۱، ص ۸۰، المطبعه العلمیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ق؛ کافی، ج ۴، ص ۱۵۷٫

منبع: اسلام کوئست