در منابع روایی شیعه و سنی، بر اساس چه دلایلی باید در هنگام نماز ظهر و عصر «بسم الله الرّحمن الرّحیم» را با صدای بلند بخوانیم؟

دلیل بلند خواندن «بسم الله الرّحمن الرّحیم» در نمازهای ظهر و عصر چیست؟ 

یکی از اجزاء نماز؛ قرائت است. در نمازهای واجب که به دو دسته نمازهای جهریه(صبح، مغرب و عشا که در آن باید قرائت حمد و سوره را بلند خواند) و نمازهای اخفاتیه (ظهر و عصر که در آن باید قرائت حمد و سوره را آهسته خواند) تقسیم می‌شوند،

طبق ادله موجود در مکتب اهل بیت”علیه السلام» باید «بسم الله الرّحمن الرّحیم» را آشکار کرد و با صدای بلند خواند.(۱)

دلیلی که ارائه شده است، استناد این‌گونه قرائت، به قرائت پیامبر خدا(صلی الله علیه و اله) و ائمه اطهار”علیه السلام» است که در ذیل به برخی از روایات اشاره می کنیم:

صفوان نقل می‌کند: چند روز به امام صادق”علیه السلام» در نمازها اقتدا می‌کردم، ایشان در قرائت سوره حمد همه نمازها، (چه نمازهایی که قرائت آن آهسته است و چه در نمازهایی که قرائت آن بلند است) «بسم الله الرّحمن الرّحیم» را بلند قرائت می‌کردند.(۲)

معاویه بن عمار می‌گوید: به امام صادق”علیه السلام» عرض کردم در نماز باید «بسم الله الرّحمن الرّحیم» سوره حمد را بلند بخوانم؟

آن‌حضرت فرمود: «بله». سپس پرسیدم: آیا باید «بسم الله» را در سوره بعد هم بگویم؟ فرمود: «بله».(۳)

این روایات و دیگر روایات موجود در این باب(۴) اثبات کننده این مطلب است که در مکتب اهل بیت”علیه السلام» بلند خواندن و به اصطلاح «جهر» «بسم الله الرّحمن الرّحیم» از سنت‌های این مکتب در موضوع قرائت نماز است و فرقی ندارد که در نمازهای جهریه باشد یا اخفاتیه.

البته از سید مرتضی نقل شده است که برخی از اصحاب امامیه، قائل به آهسته خواندن «بسم الله» در نمازهای اخفاتیه (نماز ظهر و عصر) بوده‌اند ولی حدیث صفوان دلیل خوبی در مقابل آنان است؛(۵) لذا در فتاوای مراجع فعلی چنین آمده است:

مستحب است در رکعت اوّل و دوّم نماز ظهر و عصر «بسم اللّٰه» را بلند بگوید.(۶)

اما در بین اهل سنت اگرچه روایات متعددی درباره جهر به «بسم الله الرّحمن الرّحیم» وجود دارد،(۷) ولی بیشتر آنان به روایات دیگری استناد کرده و اخفات و یا آرام خواندن «بسم الله» را برگزیده‌اند(۸) و تنها از شافعی قول به بلند خواندن «بسم الله الرّحمن الرّحیم» نقل شده است.(۹)

شاید بپسندید:  عطیه عوفی که با عبد الله انصاری به زیارت قبر امام حسین(ع) رفت که بود؟

از طرف، برخی فقهای اهل سنت – بویژه فقهای مدینه – اساساً قرائت «بسم الله ..» را – چه بلند و چه کوتاه – امری لازم نمی‌پندارند!(۱۰)

 

________________________________________

(۱). آیه ۱۷ از سوره اسراء که می‌فرماید: «…وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِکَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَیْنَ ذلِکَ سَبیلاً»؛ و نمازت را زیاد بلند، یا خیلى آهسته نخوان و در میان آن دو، راهى (معتدل) انتخاب کن» بنابر نظر مفسران کارى به مسئله نمازهاى جهریه و اخفاتیه به اصطلاح معروف فقهى ندارد، بلکه ناظر به افراط و تفریط در بلند خواندن و آهسته خواندن است،

می‌گوید نه بیش از حد بلند بخوان و فریاد بزن، و نه بیش از حد آهسته که تنها حرکت لب‌ها مشخص شود و صدایى به گوش نرسد. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۲، ص ۳۲۸، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.

(۲). «عَنْ صَفْوَانَ قَالَ: صَلَّیْتُ خَلْفَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَیَّاماً فَکَانَ یَقْرَأُ فِی فَاتِحَهِ الْکِتَابِ بِ‍ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ- فَإِذَا کَانَتْ صَلَاهٌ لَا یَجْهَرُ فِیهَا بِالْقِرَاءَهِ جَهَرَ بِ‍ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ- وَ أَخْفَى مَا سِوَى ذَلِکَ»؛ شیخ طوسی، محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج ‌۱، ص ۳۱۱

(۳). «عَنْ مُعَاوِیَهَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ إِذَا قُمْتُ لِلصَّلَاهِ أَقْرَأُ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ- فِی فَاتِحَهِ الْکِتَابِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَإِذَا قَرَأْتُ فَاتِحَهَ الْکِتَابِ أَقْرَأُ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ- مَعَ السُّورَهِ قَالَ نَعَمْ»؛ الاستبصار، ج۱، ص ۳۱۱٫

(۴). در کتاب استبصار شیخ طوسی بخشی با عنوان «باب الْجَهْرِ بِ‍ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ‌« وجود دارد که روایات مورد نظر را در آن جمع آوری کرده است. ر.ک: الاستبصار، ج ۱، ص ۳۱۱٫

(۵). حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، ج ۵، ص ۹۳، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، ۱۴۱۲ق.

(۶). امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج ‌۱، ص ۵۵۹ – ۵۶۰. البته برای زنان وقتی مستحب است که نماز را در حضور نامحرم نخوانند.

ر.ک: امام خمینی، توضیح المسائل، محقق، مصحح: قلی‌پور گیلانی‌، مسلم، ص ۲۱۸

(۷). برای دیدن این روایات ر.ک: زیلعی حنفی، عبدالله بن یوسف، نصب الرایه فی تخریج احادیث الهدایه، ج ۱، ص ۴۰۰، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۲ق.

(۸). همان، ص ۴۰۰٫

(۹). همان، ص ۴۰۲٫

(۱۰). همان، ص ۴۳۲٫

اسلام کوئست & توس دانلود