آیا به زنی که از حق حبس، استفاده کرده نفقه تعلق می‌گیرد؟ آیا به دختری که بعد از عقد رسمی، با استفاده از حق حبس، در عدم تمکین به سر می‌برد، نفقه تعلق می‌گیرد؟ همچنین تمکین به چه صورت خواهد بود؟

در عقود معاوضی از جمله بیع در صورتى که یکى از طرفین معامله تعهد خود را انجام ندهد، طرف دیگر می‌تواند از انجام تعهد خود امتناع نماید که در فقه و حقوق، از آن به حق حبس تعبیر شده است.(۱)

چنانچه ماده «۳۷۷» قانون مدنى در مورد تسلیم مبیع می‌گوید: «هر یک از بایع و مشترى حق دارد از تسلیم مبیع یا ثمن خوددارى کند تا طرف دیگر حاضر به تسلیم شود».

اما خصوصیتى در عقد بیع موجود نیست که حق حبس را اختصاص به آن و فقط براى هر یک از بایع و مشتری لحاظ نماید، بلکه طبیعت معاوضه چنین اقتضایی را ایجاب می‌نماید و بدین جهت، حکم مزبور در تمامى عقود معاوضى جارى می‌گردد.

از جمله عقود معاوضی عقد نکاح است، موقعیت مهر از نظر فنّ حقوقى مانند موقعیت عوض در عقد معوّض است و به اعتبار رابطه عوض و معوّضی که بین مهر و تمکین به معنای خاص موجود است قاعده حبس نیز بین این دو جریان داشته و بهترین ضمانت اجرای مهر، همین حق حبس و امتناع از تمکین قبل از گرفتن مهر است که شرع مقدس و قانون آن‌را برای زن در نظر گرفته‌اند که زن با استفاده از این حق و امتناع از تمکین، ناشزه نشده و حق نفقه او ساقط نمی‌گردد؛

زیرا در این عدم تمکین از طرف شرع مقدّس مجاز است.(۲)

از این‌رو، قانون‌گذار در ماده «۱۰۸۵» قانون مدنی می‌گوید: «زن می‌تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفى که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر این‌که مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود».

البته مراد از وظایف در ماده ذکر شده تمام وظایف زن مانند حُسن معاشرت، سکنای در منزل شوهر، اطاعت از شوهر و…، نیست، بلکه فقط تمکین خاص و روابط زناشویی می‌باشد.

شاید بپسندید:  بعد از هجرت پیامبر اسلام(ص) چگونه علی(ع) امانت‌ پیامبر به مشرکان را بازگرداند؟

نظریه مشهور فقهای امامیه و اطلاق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، گویای این مطلب است که اگر مهر، حال باشد زن در هر صورت می‌تواند از حق حبس استفاده کند، چه این‌که شوهر توانایی در پرداخت مهر را داشته باشد یا توانایی در پرداخت را نداشته و معسر باشد.(۳)

موارد سقوط حق حبس

به استناد بخش اخیر ماده مذکور، و به استناد ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی، در دو صورت حق حبس زن ساقط می‌شود و زن نمی‌تواند از این حق استفاده نماید:

در صورتی که مهر، مؤجل باشد؛ یعنى موعدى براى پرداخت آن بین زوجین قرار داده شده باشد، مانند آن‌که شرط شود که پس از دو سال مهر به زوجه داده شود، زن دارای حق حبس نمی‌باشد.

در صورتی که زن قبل از استفاده از حق حبس و گرفتن مهریه با اختیار خود در مقابل شوهرش تمکین نماید و اقدام به پذیرش وظایف زناشویی نماید.

دلیل سقوط حق نیز این است که زن با موافقت قرار دادن موعدى براى تسلیم مهر، و ایفای وظایف زناشویی در حال اختیار، اعلام ضمنی عملی به اسقاط حق حبس خویش نموده است.(۴)

در پایان جهت آگاهی از نظر مراجع تقلید در این زمینه می‌توانید به نمایه ۲۶۵۴۵ (حقوق شوهر بر همسر در زمان استفاده زن از حق حبس) در همین سایت مراجعه نمایید.

 

________________________________________

(۱). «یجوز لکل من البائع و المشتری حبس المبیع و الثمن لامتناع الآخر عن الاداء»؛ نجفى، کاشف الغطاء، مهدى‌، مورد الأنام فی شرح شرائع الإسلام،‌ ج ۴، ص ۲۰۰، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء‌، چاپ اول، بی‌تا؛ جمعى از پژوهشگران، زیر نظر: شاهرودى، هاشمی، سید محمود،‌ موسوعه الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت”علیه السلام»، ج ۹، ص ۴۱۵، قم، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامى‌، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.

(۲). طاهری، حبیب الله، حقوق مدنی، ج ۳، ص ۱۷۴، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.

(۳). ‌ر.ک: امامى، سید حسن‌، حقوق مدنى، ج ۴، ص ۳۹۴ – ۳۹۵،‌ تهران،‌ انتشارات اسلامیه، بی‌تا.

(۴). ‌همان.

اسلام کوئست