آیا ثبت دقیق مخارج روزمره در زندگی خانوادگی کار خوب و پسندیده‌ای است؟

با سلام؛ بنده طبق عادت قبلی؛ بعد از ازدواج و بعد از وقفه‌ای اقدام به ثبت دقیق حساب و کتاب در امور مالی زندگی می‌کنم. در این مسیر همسرم را هم وادار به این امر کرده‌ام. با این هدف که به خرج‌ها واقف شویم و در صورت نیاز توانایی کنترل هزینه‌ها و یا پس انداز کردن منابع مالی را داشته باشیم. حال درخواست بنده این است: با توجه به حدیثی که شنیدم در مذمت این امر، و تأثیر آن در کم شدن برکت مال با حساب و کتاب دقیق، در این امر دچار تردید شده‌ام. لطفاً در این مسیر با استفاده از توصیه‌های دینی(سنت نبوی و یا احادیث ائمه بزرگوار) بنده را راهنمایی فرمایید که کدام امر درست است؟ (حساب کتاب دقیق یا عدم ثبت خرج و برج زندگی)

ثبت و ضبط مسائل مالی می‌تواند با دو انگیزه انجام شود:

الف. مدیریت زندگی، برنامه‌ریزی برای مخارج  آینده، ثبت بدهکاری‌ها و طلبکاری‌های دینی و دنیایی، جلوگیری از اسراف و تبذیر و … که البته ثبت مخارج زندگی با این انگیزه، نه تنها ایرادی نداشته، بلکه از سوی پیشوایان دین به آن توصیه شده است.

روایات ما در این زمینه چنین می‌گویند:

«عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ “علیه السلام» قَالَ: الْکَمَالُ کُلُّ الْکَمَالِ التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبْرُ عَلَى النَّائِبَهِ وَ تَقْدِیرُ الْمَعِیشَهِ»؛(۱) امام باقر”علیه السلام» فرمود: منتها درجه کمال، دانش اندوزى در دین، بردبارى بر ناگوارى و ساماندهی مخارج زندگى است.

«الْقَلِیلُ مَعَ التَّدْبِیرِ أَبْقَى مِنَ الْکَثِیرِ مَعَ التَّبْذِیر»؛(۲) امام على”علیه السلام» فرمود: مال اندکی که تدبیر پشتوانه آن باشد، پاینده‌تر از مال فراوانی است که همراه با ریخت و پاش باشد.

«حُسْنُ التَّدْبِیرِ یُنْمِی قَلِیلَ الْمَالِ وَ سُوءُ التَّدْبِیرِ یُفْنِی کَثِیرَه»؛‏(۳) برنامه‌‏ریزى درست (اقتصادى) مال اندک را افزایش می‌‏دهد، و برنامه‌‏ریزى نادرست مال فراوان را از بین می‌برد.

«آفَهُ الْمَعَاشِ سُوءُ التَّدْبِیر»؛(۴) برنامه‌ریزی نامناسب، آفت زندگى است.‏ «سُوءُ التَّدْبِیرِ مِفْتَاحُ الْفَقْر»؛(۵) برنامه‌ریزی نامناسب، کلید فقر است.

شاید بپسندید:  نکات غذا دادن به کودک ۶ ماهه یا یکساله

ب. اما اگر برنامه‌ریزی دخل و خرج زندگی و درآمد با انگیزه بخل و خساست، ضعف توکل، منت گذاشتن و به رخ کشیدن آن به خانواده و …. باشد، باید گفت حساب و کتاب با این انگیزه را نمی‌توان صحیح دانست.

گفتنی است؛ تفاوت دو مورد فوق در آن است که در مورد اوّل – بر خلاف مورد دوم – با آن‌که حساب و کتاب انجام می‌شود، اما از بخل و خودداری از پرداخت مخارج ضروری دینی و دنیایی خبری نیست. چرا که در سخنی از امام علی”علیه السلام» می‌خوانیم:

کُنْ سَمْحاً وَ لَا تَکُنْ مُبَذِّراً وَ کُنْ مُقَدِّراً وَ لَا تَکُنْ مُقَتِّرا؛(۶) بخشنده باش ولی ولخرج نباش، برنامه‌ریزی کن ولی سخت‌گیر (خسیس) نباش .

این سخن امام”علیه السلام» برگرفته از آموزه قرآن است که می‌فرماید: «وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلى‏ عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً»؛(۷) هرگز دستت را بر گردنت زنجیر مکن، (و ترک انفاق و بخشش منما) و بیش از حدّ (نیز) دست خود را مگشاى، تا مورد سرزنش قرار گرفته و حسرت به دل بمانی!

 

________________________________________

(۱). کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‏۱، ص ۳۲، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.

(۲). تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، رجائی، سید مهدی،‏ ص ۸۱۷، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.

(۳). همان، ص ۳۴۵٫

(۴). همان، ص ۲۸۰٫

(۵). همان، ص ۳۹۹٫

(۶). شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق، صالح، صبحی، ص ۴۷۴، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.

(۷). اسراء، ۲۹٫

منبع: اسلام کوئست