صفت «باقی» که از صفات الهی است، چه معنایی دارد؟

«باقى»، اسم فاعل از مادّه «بقى» به معنای ثابت، برقرار، پایدار و بادوام و ضدّ فناپذیری و نابودی است.(۱)

ابن اثیر می‌گوید: در نام‌هاى خداى متعال؛ «باقى»، به معناى کسى است که اندازه وجود او، در آینده به پایانى منتهى نمی‌شود و از او به «أبدىّ الوجود (وجود جاودان)» تعبیر می‌شود.(۲)

بنابر این، «باقى» از نظر واژه‌شناسى، کسى است که فناناپذیر است و پایان و فرجامى ندارد و بر کرانه جاودانگى است.

در قرآن کریم، از مادّه «بقى» در ارتباط با خداوند، این تعابیر به‌کار رفته‌اند: «وَ اللَّهُ خَیْرٌ وَ أَبْقى‏»؛(۳) و خداوند، بهتر و پایدارتر است. «وَ یَبْقى‏ وَجْهُ رَبِّکَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِکْرام‏»؛(۴) و ذاتِ باشکوه و ارجمند پروردگارت باقى خواهد ماند. «وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ وَ أَبْقى‏»؛(۵) و آنچه نزد خداست، بهتر و پایدارتر است.

صفت «باقی» در احادیث نیز با توضیحاتی آمده‌است:

«الباقی بِلا أجَلٍ»؛(۶) یعنی پایدارِ بى سرآمد.

«الباقی بِغَیرِ مُدَّهٍ»؛(۷) یعنی پایدارِ بدون مدّت.

«الْبَاقِی بَعْدَ فَنَاءِ الْخَلْق‏»؛(۸) یعنی پایدار پس از نابودى آفریدگان.

«الباقی بَعدَ کُلِّ شَیءٍ»؛(۹) پایدار پس از هر چیزى.

در حقیقت، این ویژگی‌ها، بیانگر همان معناى لغوى «باقى»اند و تأکیدى بر این نکته‌اند که کاربرد حقیقى و مطلق این واژه، تنها براى خدا است. بدین سان، بقا و پایدارىِ خداوند، مشروط به هیچ شرطى نیست، او همیشه خواهد بود، پس از نابودى همه جهان نیز پایدار خواهد بود و براى وجودش انتهائى نیست‏.(۱۰)

گفتنی است؛ خداوند باقى به ذات خود است؛ زیرا اگر خداوند در بقاى خود محتاج دیگران باشد، ممکن خواهد بود و نه واجب، در حالی که خدای تعالی واجب الوجود بذاته است.(۱۱)

 

________________________________________

(۱). فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، واژه «بقی»، ج ۲، ص ۵۸، قم، مؤسسه دار الهجره، چاپ دوم؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱۴، ص ۷۹، بیروت، دار صادر، چاپ سوم؛ بستانی، فؤاد افرام، مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی عربی- فارسی، واژه «الباقی»، ص ۱۷۴، تهران، انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.

شاید بپسندید:  اگر مقداری طلا زینتی برای ضمانت وام از بانک کارگشایی بدم،خمس تعلق می‌گیرد؟

(۲). ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، محقق، طناحى، محمود محمد، ج ۱، ص ۱۴۷، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.

(۳). طه، ۷۳٫

(۴). رحمن، ۲۷٫

(۵). قصص، ۶۰٫

(۶).  سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق، صبحی صالح، خطبه ۱۶۳، ص ۲۳۲، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.

(۷). شیخ طوسی، محمد بن حسن‏، الأمالی، ص ۷۰۴، قم، دار الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.

(۸). ابن طاووس، علی بن موسی، مهج الدعوات و منهج العبادات، محقق، کرمانی، ابوطالب، محرر، محمد حسن، ص ۱۲۴، قم، دار الذخائر، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.

(۹). شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج ‏۱، ص ۱۸۴، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.

(۱۰). ر.ک: قشیرى‏، ابو القاسم، شرح الاسماء الحسنى‏، تحقیق، سعید، عبد الروف، محمد على، سعد حسن، ص ۳۹۲  – ۳۹۴، قاهره، دار الحرم للتراث‏، چاپ اول، ۱۴۲۲ق؛ فیض کاشانى‏، محسن، علم الیقین فی أصول الدین، محقق، مصحح، بیدارفر، محسن، ج ‏۱، ص ۲۱۳ – ۲۱۴، قم، انتشارات بیدار، چاپ اول، ۱۴۱۸ق؛ طیب‏، سید عبد الحسین، کلم الطیب در تقریر عقاید اسلام، ص ۶۲، کتابخانه اسلام‏، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش.

(۱۱). مظفر، محمد حسین، دلائل الصدق‏، ج ‏۲، ص ۲۹۵، قم، مؤسسه آل البیت”علیه السلام»، چاپ اول، ۱۴۲۲ق؛ علوى عاملى‏، میر سید محمد، علاقه التجرید، محقق، مصحح، ناجى‏، حامد، ج ‏۲، ص ۷۴۷، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏، چاپ اول، ۱۳۸۱ش‏؛ و نیز ر.ک: «واجب الوجود دارای همه کمالات»، سؤال ۴۸۰۴۶؛ «اثبات ازلی و ابدی بودن خداوند»، سؤال ۲۲۱۷٫

منبع: اسلام کوئست