نگاه نهج ‏البلاغه به نوجوانان

نگاه نهج ‏البلاغه به نوجوانان
دوره نوجوانی حساس‏ترین و با اهمیت‏ترین دوران زندگی انسان محسوب می شود که معمولاً بین سنین ۱۲ الی ۱۸ سالگی است. در این دوره فرد نه کودک و نه هنوز به درستی بالغ شده است و دوره بحرانی زندگی خود را می‏گذراند که گاهی رفتار و اعمال کودکانه او موجب آزار بزرگترها و گاهی رفتار عاقلانه او باعث تحسین و تعجّب آنها می‏شود.

سخنان حضرت علی علیه ‏السلام که نهج ‏البلاغه بخشی از آن می‏باشد، از نظر قواعد ادبی و لفظی و اخلاقی در حدّ معجزه است و تا کنون هیچ کلام بشری به پای آن نرسیده و با آن برابری ننموده است. ابن ابی‏الحدید معتزلی ـ شارح بزرگ نهج‏البلاغه ـ در مقدّمه کتاب خود می‏نویسد: «بحق، سخن علی علیه‏السلام فوق کلام مخلوق و دون کلام خالق می‏باشد. »

الف) نوجوان و تربیت

در تربیت نوجوانان باید به چند اصل تربیتی توجّه نمود؛ از جمله: شناخت مسائل این نسل، توجّه به پایه‏های خُلقی این نسل، توجّه به اصل محبت و انس و دوستی با نوجوانان و پرهیز از اعمال قدرت و اجبار.

علی علیه‏ السلام دوران نوجوانی را از سه جهت بسیار حسّاس بیان می‏کند: اوّل اینکه قلب نوجوان مانند زمین، خالی و مساعد است که هرچه در آن بکاری همان درو می‏کنی: «انّما قلب الحدث کالأرض الخالیه مهما اُلقی فیها من کلّ شی‏ء قبلته»۱ و دوم اینکه دوران نوجوانی را زودگذر می‏داند و گوشزد می‏فرماید سریعاً آن را دریابید: «بادر شبابک قبل هرمک و صحتک قبل سقمک»۲ سوم اینکه شیطان در این زمان به نوجوان زیاد روی می‏آورد و لازم است برای آن پناهگاه خوبی در نظر گرفت که بهترین پناهگاه، قرآن کریم، ائمه علیهم‏السلام و ادعیه می‏باشد

ب) نوجوان و عبادت

طرز ارائه مسائل مذهبی به نوجوانان اهمیت بسیاری دارد. امور مذهبی را به گونه‏ای باید به آنها ارائه داد که آنها احساس کنند در زندگی روزمره، این امور قابل پیاده شدن است. و باید علم و دین را توأمان به نوجوانان آموخت.

از مهم‏ترین ارکان عبادت، نماز و روزه و عمل به قرآن می‏باشد. علی علیه‏السلام توجّه به نماز و روزه و خواندن قرآن را گوشزد فرموده، از جمله: «نماز، گناهان انسان را می‏ریزد»۸، «بهترین وسیله نزدیکی به خداوند، روزه ماه مبارک رمضان است»۹ و «حقّ فرزند بر پدر این است که نام نیکویی برای او انتخاب کند، اخلاق و ادب به او بیاموزد و قرآن را به او آموزش دهد». ۳

شاید بپسندید:  اگر سرپرست خانواده خرجی خانه ندهد، آیا می‌توان بدون اطلاع او از پولهایش برداشت؟

ج) نوجوان و الگوپذیری

«الگوها» در تربیت، تأثیر بسیار زیادی دارد و هر چقدر الگو محبوب‏تر باشد، تأثیرپذیری آن نیز بیشتر است. حضرت علی علیه‏السلام از یک طرف بهترین الگو برای نوجوان و جوان می‏باشد، چون امام دوران کودکی و نوجوانی را در کنار پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله گذراند و رفتار او را برای خود الگو قرار داده است؛ لذا می‏فرماید:

«پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله مرا از دوران کودکی تحت تربیت خود گرفتند و هر روز یک اخلاق نیکو را به من تعلیم و دستور می‏دادند. »۴

د) نوجوان و دوست‏یابی

داشتن دوست، نوجوان را از تنهایی که ممکن است افسردگی و انزوا را در برداشته باشد، می‏رهاند. امام علی علیه‏السلام در نهج‏البلاغه به یافتن «دوستان خوب» اشاره می‏فرماید و تأکید دارد که: دوستان را ابتدا مورد آزمایش و امتحان قرار دهید و وقتی دوستی را خوب یافتید، او را از دست ندهید. امام علیه‏السلام می‏فرماید:

«عاجزترین مردم کسی است که از به دست آوردن دوست، ناتوان باشد و از او عاجزتر کسی است که دوستانِ به دست آورده را ترک گوید. »۵

ه) نوجوان و سیاست

نوجوان و جوان که پرجمعیت‏ترین بخش هر جامعه ـ به‏ویژه جهان‏آسیائی و آفریقائی را تشکیل می‏دهد.

لازم است با تشکیل جلسات متعدّد، جوانان و نوجوانان را با مسائل سیاسی آشنا کرده و نقش قدرت‏های سلطه‏گر را به آنها گوشزد نمود و آنها را آزاده بار آورد. حضرت در این‏باره می‏فرماید: «بنده دیگران مباش، خداوند تو را آزاد آفریده است. »۶

 

و) نوجوان و گناه

علی علیه ‏السلام دوران نوجوانی را از سه جهت بسیار حسّاس بیان می‏کند: اوّل اینکه قلب نوجوان مانند زمین، خالی و مساعد است که هرچه در آن بکاری همان درو می‏کنی: «انّما قلب الحدث کالأرض الخالیه مهما اُلقی فیها من کلّ شی‏ء قبلته»۷ و دوم اینکه دوران نوجوانی را زودگذر می‏داند و گوشزد می‏فرماید سریعاً آن را دریابید: «بادر شبابک قبل هرمک و صحتک قبل سقمک»۸

منابع:

  1. شرح غررالحکم، ج ۳، ص ۹۰٫
  2. همان، ص ۲۴۹٫
  3. همان، کلمات قصار، ش ۳۹۹٫
  4. همان، خطبه ۲۳۴٫
  5. همان، حکمت ۱۲٫
  6. همان، نامه ۳۱٫
  7. شرح غررالحکم، ج ۳، ص ۹۰٫
  8. همان، ص ۲۴۹٫

به نقل از:

حسن قریشی کرین، ماهنامه کوثر، شماره ۵۹،‌ با تلخیص و تصرف