مقایسه نظر شیخ اشراق و شیخ‏الرئیس در علم حضوری واجب به اشیاء
مقایسه نظر شیخ اشراق و شیخ ‏الرئیس در علم حضوری واجب به اشیاء
در فرضیه شیخ اشراق نقصی هست که در کلام شیخ نیست، همچنان که در فرضیه شیخ یک‏نقص است. نقص نظریه شیخ اشراق این است که طبق این‏ نظریه اثبات علم قبل از معلوم مشکل است، چون علم عین معلوم می‏شود. و حال آن که یک مسأله این است که ذات حق تعالی یعلم الاشیاء من الازل، نه‏ فقط یعلم الاشیاء حین وجودها.

در علم حضوری، تقدم علم بر معلوم معنی‏ ندارد، علم عین معلوم است. اگر معلوم حادث است علم هم حادث است. ولی در فرض شیخ که نظام علمی را جدا از نظام عینی می‏داند، این نظام‏ علمی ازلی است، با این که در نظام عینی یک سلسله امور حادث داریم.

پس [در نظریه شیخ اشراق]، اشکال علم قبل از معلوم که لااقل در اسلام‏ جزء ضروریات است، و در احادیث هم روی این مطلب تکیه شده که عالم اذلا معلوم، قادر اذلا مقدور، باقی می‏ماند و با اینها جور در نمی ‏آید.

در نظریاتی که بعدها آمده‏اند و ارائه کرده‏اند، در آن نظریات هم نقص‏ نظریه شیخ برطرف شده است. و هم نقص نظریه شیخ اشراق. حالا عبارات را بخوانیم، ببینیم به کجا می‏رسیم.

منابع:

درسهای الهیات شفا، شهید مطهری، ج۲، ص۴۲۵

شاید بپسندید:  علم قبل از معلوم پروردگار به اشیاء