روش بوعلی در تبیین علم واجب به ماسوا
روش ابن سینا در تبیین علم واجب به ماسوا
بوعلی بیان شیخ اشراق را انتخاب نکرده و هرگز به این مسأله اشاره‏ نکرده است ک ه عالم بوجوده‏العینی هم علم پروردگار است. او سراغ علم‏ دیگری رفته که علم قبل از معلوم است، علمی که غیر از معلوم و قبل از معلوم است. آن چیست؟ بوعلی از این راه وارد شده است که واجب تعالی علت تامه عالم است.

واجب تعالی علت تامه اشیاء، و به تعبیر دیگر، علت تامه صادر اول‏ است. و صادر اول علت تامه صادر دوم، تا برسیم به علل آخر. از طرف‏ دیگر می‏دانیم که علم به علت، علت علم به معلول است.[۱]

[به‏ عبارت دیگر:] واجب تعالی علت تامه است برای صادر اول، و از طرف‏ دیگر واجب تعالی به ذات خودش علم دارد. این را قبلا ثابت کرده‏ایم. و گفتیم که علم به علت، علت علم به معلول است. پس واجب تعالی علم به‏ معلول اول هم دارد.

معلول اول هم علت برای معلول دوم است. ثابت کردیم که واجب تعالی‏ علم به معلول اول دارد، و گفتیم که [علم به علت، علت علم به معلول‏ است،] پس علم حق تعالی به معلول اول علت علم به معلول دوم است. و این امر الی غیر النهایه هم که جلو برود. همین‏طور است. یعنی آنچه وجود عینی در عالم هست، ناشی از وجود علمی است. علم حق تعالی به ذات خود علت است از برای علم به صادر اول، و ذات حق‏تعالی علت است از برای‏ عین صادر اول. باز خود صادر اول علت است برای صادر دوم، و علم به‏ صادر اول علت است از برای علم به صادر دوم، الی غیرالنهایه. پس هستی‏ قهرا یک نظام علمی پیدا می‏کند، در مقابل نظام عینی.

منابع:

درسهای الهیات شفا، شهید مطهری، ج۲، ص۳۷۹

[۱] – خواجه طوسی [ره] یک بیانی در همین‏جا دارد که خود شیخ به آن‏ صورت بیان نکرده است

شاید بپسندید:  داستان حک شدن اعجازآمیز نام امام علی «علیه السلام» بر انگشتر پیامبر(ص) چیست؟