دیدگاه فخر رازی  در مورد آیه منافقان (آیه ۳۰سوره مبارکه محمد (ص))
دیدگاه فخر رازی در مورد آیه منافقان (آیه 30سوره مبارکه محمد (ص))
در این مطلب دیدگاه یکی از علمای بزرگ اهل سنت در مورد آیه منافقان (آیه ۳۰سوره مبارکه محمد (ص)) از کتاب تفسیر کبیر یا همان مفاتیح الغیب ایشان جمع آوری شده است:

متن کتاب تفسیر مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر) فخر رازی در مورد آیه منافقان (آیه ۳۰سوره مبارکه محمد (ص)):

[سوره محمد (۴۷): آیه ۳۰][۱]

وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَیْناکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِیماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمالَکُمْ (۳۰)

ثم قال تعالى: وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَیْناکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِیماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمالَکُمْ.

لما کان مفهوم قوله أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ یُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ [محمد: ۲۹] أن اللّه یظهر ضمائرهم و یبرز سرائرهم کأن قائلا قال فلم لم یظهر فقال أخرناه لمحض المشیئه لا لخوف منهم، کما لا تفشى أسرار الأکابر خوفا منهم وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَیْناکَهُمْ أی لا مانع لنا و الإراءه بمعنى التعریف، و قوله لَتَعْرِفَنَّهُمْ لزیاده فائده، و هی أن التعریف قد یطلق و لا یلزمه المعرفه، یقال عرفته و لم یعرف و فهمته و لم یفهم فقال هاهنا فَلَعَرَفْتَهُمْ یعنی عرفناهم تعریفا تعرفهم به، إشاره إلى قوه التعریف، و اللام فی قوله فَلَعَرَفْتَهُمْ هی التی تقع فی جزاء لو کما فی قوله لَأَرَیْناکَهُمْ أدخلت على المعرفه إشاره إلى أن المعرفه کالمرتبه على المشیئه کأنه قال: و لو نشاء لعرفتهم، لیفهم أن المعرفه غیر متأخره عن التعریف فتفید تأکید التعریف، أی لو نشاء لعرفناک تعریفا معه المعرفه/ لا بعده، و أما اللام فی قوله تعالى: وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ جواب لقسم محذوف کأنه قال و لتعرفنهم و اللّه، و قوله فِی لَحْنِ الْقَوْلِ فیه وجوه أحدها: فی معنى القول و على هذا فیحتمل أن یکون المراد من القول قولهم أی لتعرفنهم فی معنى قولهم حیث یقولون ما معناه النفاق کقولهم حین مجی‏ء النصر إنا کنا معکم، و قولهم لَئِنْ رَجَعْنا إِلَى الْمَدِینَهِ لَیُخْرِجَنَّ [المنافقون: ۸] و قولهم إِنَّ بُیُوتَنا عَوْرَهٌ [الأحزاب: ۱۳] و غیر ذلک، و یحتمل أن یکون المراد قول اللّه عزّ و جل أی لتعرفنهم فی معنى قول اللّه تعالى حیث قال ما تعلم منه حال المنافقین کقوله تعالى: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذا کانُوا مَعَهُ عَلى‏ أَمْرٍ جامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا [النور: ۶۲] و قوله إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ [الأنفال: ۲] إلى غیر ذلک، و ثانیها: فی میل القول عن الصواب حیث قالوا ما لم یعتقدوا، فأمالوا کلامهم حیث قالوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللَّهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِینَ لَکاذِبُونَ [المنافقون: ۱] و قالوا إِنَّ بُیُوتَنا عَوْرَهٌ وَ ما هِیَ بِعَوْرَهٍ [الأحزاب: ۱۳]، وَ لَقَدْ کانُوا عاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لا یُوَلُّونَ الْأَدْبارَ [الأحزاب: ۱۵] إلى غیر ذلک و ثالثها: فی لحن القول أی فی الوجه الخفی من القول الذی یفهمه النبی علیه السلام و لا یفهمه غیره، و هذا یحتمل أمرین أیضا و النبی علیه السلام کان یعرف المنافق و لم یکن یظهر أمره إلى أن أذن اللّه تعالى له فی إظهار أمرهم و منع من الصلاه على جنائزهم و القیام على قبورهم، و أما قوله بِسِیماهُمْ فالظاهر أن المراد أن اللّه تعالى لو شاء لجعل على وجوههم علامه أو یمسخهم کما قال تعالى: وَ لَوْ نَشاءُ لَمَسَخْناهُمْ [یس: ۶۷] و روی أن جماعه منهم أصبحوا و على جباههم مکتوب هذا منافق،

شاید بپسندید:  تاریخ تولد و خلافت و وفات و مدت خلافت و طول عمر ائمه

و قوله تعالى: وَ اللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمالَکُمْ وعد للمؤمنین، و بیان لکون حالهم على خلاف حال المنافق، فإن المنافق کان له قول بلا عمل، و المؤمن کان له عمل و لا یقول به، و إنما قوله التسبیح و یدل علیه قوله تعالى: رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِینا أَوْ أَخْطَأْنا [البقره: ۲۸۶] و قوله رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنَّا سَیِّئاتِنا [آل عمران: ۱۹۳] و کانوا یعملون الصالحات و یتکلمون فی السیئات مستغفرین مشفقین، و المنافق کان یتکلم فی الصالحات کقوله إِنَّا مَعَکُمْ [البقره: ۱۴] قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا [الحجرات: ۱۴]، وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آمَنَّا [البقره: ۸] و یعمل السی‏ء فقال تعالى اللّه یسمع أقوالهم الفارغه و یعلم أعمالکم الصالحه فلا یضیع.

[۱] – مفاتیح الغیب، ج‏۲۸، ص: ۶۰