دیدگاه فخر رازی در مورد آیه انفاق (آیه ۲۷۴ سوره مبارکه بقره)
دیدگاه فخر رازی در مورد آیه انفاقدیدگاه فخر رازی در مورد آیه انفاق
در این مطلب دیدگاه یکی از علمای بزرگ اهل سنت در مورد ایه انفاق (آیه ۲۷۴ سوره مبارکه بقره) از کتاب تفسیر کبیر یا همان مفاتیح الغیب ایشان جمع آوری شده است:

متن کتاب تفسیر مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر) فخر رازی (آیه ۲۷۴ سوره مبارکه بقره):

[سوره البقره (۲): آیه ۲۷۴][۱]

الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَهً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ (۲۷۴)

[فی قوله تعالى الذین ینفقون أموالهم باللیل و النهار سرا و علانیه] فی الآیه مسائل:

المسأله الأولى: فی کیفیه النظم أقوال الأول: لما بیّن فی هذه الآیه المتقدمه أن أکمل من تصرف إلیه النفقه من هو بیّن فی هذه الآیه أن أکمل وجوه الإنفاق کیف هو، فقال: الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَهً فَلَهُمْ و الثانی: أنه تعالى ذکر هذه الآیه لتأکید ما تقدم من قوله إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ [البقره: ۲۷۱] و الثالث: أن هذه الآیه آخر الآیات المذکوره فی أحکام الإنفاق، فلا جرم أرشد الخلق إلى أکمل وجوه الإنفاقات.

المسأله الثانیه: فی سبب النزول وجوه الأول: لما نزل قوله تعالى: لِلْفُقَراءِ الَّذِینَ أُحْصِرُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ بعت عبد الرحمن بن عوف إلى أصحاب الصفه بدنانیر، و بعث علی رضی اللّه عنه بوسق من تمر لیلًا، فکان أحب الصدقتین إلى اللّه تعالى صدقته، فنزلت هذه الآیه فصدقه اللیل کانت أکمل و الثانی:

قال ابن عباس: إن علیاً علیه السلام ما کان یملک غیر أربعه دراهم، فتصدق بدرهم لیلًا، و بدرهم نهاراً، و بدرهم سراً، و بدرهم علانیه، فقال صلى اللّه علیه و سلم: «ما حملک على هذا؟ فقال: أن استوجب ما وعدنی ربی، فقال: لک ذلک فأنزل اللّه تعالى هذه الآیه

و الثالث: قال صاحب «الکشاف»: نزلت فی أبی بکر الصدیق رضی اللّه عنه حین تصدق بأربعین ألف دینار: عشره باللیل، و عشره بالنهار، و عشره فی السر، و عشره فی العلانیه و الرابع: نزلت فی علف الخیل و ارتباطها فی سبیل اللّه، فکان أبو هریره إذا مرّ بفرس سمین قرأ هذه الآیه الخامس: أن الآیه عامه فی الذین یعمون الأوقات و الأحوال بالصدقه تحرضهم على الخیر، فکلما نزلت بهم حاجه محتاج عجلوا قضاءها و لم یؤخروها و لم یعلقوها بوقت و لا حال، و هذا هو أحسن الوجوه، لأن هذا آخر الآیات المذکوره فی بیان حکم الإنفاقات فلا جرم ذکر فیها أکمل وجوه الإنفاقات و اللّه أعلم.

شاید بپسندید:  دیدگاه فخر رازی درباره آیه حکمت (۲۶۹ بقره)

المسأله الثالثه: قال الزجاج الَّذِینَ رفع بالابتداء و جاز أن تکون الفاء من قوله فَلَهُمْ جواب الذین لأنها تأتی بمعنى الشرط و الجزاء، فکان التقدیر: من أنفق فلا یضیع أجره، و تقدیره أنه لو قال: الذی أکرمنی له درهم لم یفد أن الدرهم بسبب الإکرام، أما لو قال: الذی أکرمنی فله درهم یفید أن الدرهم بسبب الإکرام، فههنا الفاء دلّت على أن حصول الأجر إنما کان بسبب الإنفاق و اللّه أعلم.

المسأله الرابعه: فی الآیه إشاره إلى أن صدقه السر أفضل من صدقه العلانیه، و ذلک لأنه قدم اللیل على النهار، و السر على العلانیه فی الذکر.

ثم قال فی خاتمه الآیه فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ و المعنى معلوم و فیه مسألتان:

المسأله الأولى: أنها تدل على أن أهل الثواب لا خوف علیهم یوم القیامه، و یتأکد ذلک بقوله تعالى: لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ [الأنبیاء: ۱۰۳].

المسأله الثانیه: أن هذا مشروط عند الکل بأن لا یحصل عقیبه الکفر، و عند المعتزله أن لا یحصل عقیبه کبیره محبطه، و قد أحکمنا هذه المسأله، و هاهنا آخر الآیات المذکوره فی بیان أحکام الإنفاق.

[۱] – مفاتیح الغیب، ج‏۷، ص: ۷۱