حس مذهبی در کودکان و تصور کودک نسبت به خدا
کودک و مذهب
از شگفتی‌های دنیای کودکان، دنیای مذهب، ایمانو اعتقاد آنهاست. کودک فطرتی خدا آشنا دارد و مبانی بسیاری از باورهای مذهبی در اندرون او هست که با اندک تذکری از والدین و مربیان و با یافتن مصداقهایی در جهان خارج می‌کوشد آن را بپذیرد و خود را با آن تطابق دهد. کودک از مذهب آن چیزی را می‌پذیرد که متناسب با خواسته‌های او و مبتنی بر مشاهدات، تجارب و یافته‌های شخصی اوست. به تدریج که رشد کودک بیشتر می‌شود و آگاهی‌هایی پیدا می‌کند دامنه ارتباط او با مذهب بیشتر شده و موجبات پیدایش حالاتی در کودک می‌شود که می‌توان آن را حالات مذهبی خواند.

آغاز پیدایش حس مذهبی
نوع برخورد والدین و مربیان با کودک در پیدایش تظاهرات مذهبی در کودک نقش دارد. در رابطه با پیدایش حس مذهبی بررسی‌های روانکاوان نشان می‌دهند که پیدایش حس مذهبی مربوط به ماه‌های قبل از چهار سالگی است و حتی در برخی از کودکان از حدود سنین دو – سه سالگی هم دیده شده است. به همراه رشد و افزایش سن، این احساس علنی می‌شود آن چنان که درشش سالگی می‌توان به عیان، تظاهرات مذهبی و علاقه به انجام دادن رفتار را در کودک دید. مذهب در سنین مختلف برای کودکان معانی مختلف دارد ولی دنیای آنها از حدودشش سالگی دنیای عشق و محبت، احترام به خدا، ستایش و نیایش او، احساس شرمساری در صورت تخلف از دستور خداست و حتی این امر در قیافه او هم پیدا است. از حدودهشت سالگی به بعد شوق مذهبی او بیشتر، به مسائل مذهبی علاقه مندتر و بهعبارت دیگر متدین تر می‌شود.

تلقی کودک از خدا
از حدود چهار سالگی کنجکاوی سراسر وجود کودک را فرا گرفته و سبب می‌شود که با حقایقی درباره جهان آشنا شود. این آشنایی‌ها خود منجر به مبدأ جویی و قبول خدا خواهد شد و این مرحله، سن طبیعی برای پذیرش خداوند است. کودک در این سن این احساس را دارد که هیچ چیز بدون علت پدید نمی‌آید و چنین احساس می‌تواند اساس همه داوری‌های او باشد. کودک چهار ساله به والدین خود وصل است. پدر خود را بزرگ و مهم می‌داند و تلقی او از خدا این است که او هم چون پدر او، ولی بزرگتر است. او حتی خداوند را چون عضوی از اعضای خانواده خود به حساب می‌آورد و سؤالات او این طرز فکر را نشان می‌دهد. او ممکن است عکسی زیبا ولی عجیب و غریب را عکس خدا تصور کند و به آن صورت معبودی بدهد و البته چنین توصیفی غالب اوقات او را راضی می‌کند. مفهوم خدا و صفات او تا حدود شش سالگی هنوز امری ریشه دار نیست ولی از حدود هفت سالگی خدا را مقامی قدرتمند می‌شناسد که ارزشی بالاتر از ارزش والدین دارد و می‌خواهد با دستورات او آشنا شود. صفات خدا تا حدودی برای او آشناست لیکن جنبه‌هایی چون ازلی و ابدی بودن برای او نامفهوم است و هم باید دانست که او هنوز با جنبه‌های محسوس آشناست نه با مسائل مجرد و ذهنی.

شاید بپسندید:  صفت «باقی» که از صفات الهی است، به چه معنا است؟

ارتباط کودک با خدا
بررسی‌ها نشان می‌دهند که کودک از حدود سه سالگی علاقه ای بسیار به دعا و سرودهای مذهبی دارد و از تکرار آن به ویژه اگر همراه با آوازهای جمعی باشد بسیار لذت می‌برد. به تدریج از حدود شش سالگی ارتباطش با خدا به صورت حرف زدن و درخواست کردن است و این نکته را هم بگوییم که نوع درخواستهای او صورت مادی دارد، مثل خوردنیها، اسباب بازی ها، لباس و… هر چند که سن او بیشتر می‌شود توقع او از خدا هم زیادتر خواهد شد.

آروزهای محال
از شگفتی‌های دنیای کودکان دعاهایی است که در آن توقعات و درخواست‌های غیر قابل تحقق به چشم می‌خورد. مثلاً یکی از آرزوهای او این است که خدا را ببیند، در کنار او بنشیند، با او حرف بزند، دوست او شود، با او به آسمانها پرواز کند و… .

تلقی او از مرگ
تصور کودک در باره خود این است که همواره زنده خواهد بود. ذکر این نکته ضروری است که عقاید و افکار کودک در زمینه مرگ بسیار محدود است و به زحمت می‌تواند از شنیدن خبر مرگ کسی در یابد که بر سر او چه آمده است مگر آنکه خود صحنه مرگ و دفن او را ببیند. کودکان سه ساله به زحمت می‌توانند معنی مردن را بفهمند. پیدایش عقاید خاص درباره مرگ مربوط می‌شود به حدود پس از پنج سالگی. در این سن است که مثلاً در رابطه با مرگ پدر یا مادرخویش احساساتی از او بروز می‌کند.

تلقی از بهشت و جهنم
این که بهشت چیست و جهنم کجاست، کودک از آن آگاهی ندارد. صرفاً بر اساس شنیده‌ها این تلقی وجود دارد که مثلاً بهشت، باغ زیبایی است و در آن انواع خوردنی‌ها از شکلات و میوه و اسباب بازی و کودکان خردسال وجود دارند. در آنجا می‌توان تاب بازی کرد، دوچرخه و سه چرخه سوار شد، می‌توان دوید، جهید و حیاط آن وسیعو پر از درخت است. می‌توان در آنجا قایم باشک بازی کرد و حتی مخفی شد، آن چنان که نتوانند او را پیدا کنند !!! از دوزخ و جهنم تصوری جز مقداری آتش بر روی هم انباشته ندارد. هرگز گمان نمی‌کند که او هم روزی در این آتش خواهد افتاد. حتی این گمان را دارد که می‌توان بهصورتی از آن طفره رفت، می‌توان خود را از آن خلاص کرد، و یا سوزش آن را به گونه ای متحمل شد و… . .
در عین حال شوق لقای بهشت و زندگی در آن محیط باصفا و گریز از آتش دوزخ دقایقی از اوقات او را به خود مشغول خواهد داشت. بهخاطر بهشت حاضر استکه حرف پدر و مادر را گوش کند. اگر دریابد که عدم اطاعت از مادر سبب ورود به جهنم خواهد شد از آن می‌گریزد. شما می‌توانید در قسمت بعدی مطالبی را درباره پرسش‌های مذهبی کودکان مشاهده نمایید.