آیا حقیقت موقت است یا دائمی؟
آیا حقیقت موقت است یا دائمی؟
این مطلب نیز شایسته دقت است. دقت در این مطلب از بسیاری از اغلاط و اشتباهات جلوگیری می‏کند.

محققین از منطقیین و فلاسفه قدیم یکی از خواص حقیقی بودن مفاهیم و محتویات فکری را ” دوام ” می‏دانستند و می‏گفتند ” حقایق دائمی هستند “. شیخ الرئیس ابوعلی بن سینا در منطق شفا درباره این مطلب بحث کافی‏ کرده.

برای عده‏ای از دانشمندان جدید و بالاخص مادیین این مطلب تولید اشتباه‏ کرده است و گمان کرده اند مقصود این بوده که موضوع یک فکر حقیقی و مطابق‏ با واقع باید یک امر ثابت و جاویدان باشد و از این راه به حمله‏ پرداخته‏اند و مدعی شده‏اند که این عقیده از آنجا برای دانشمندان قدیم پیدا شده است که به اصل تغییر در طبیعت توجه نداشته‏اند و با توجه به اصل‏ تغییر در طبیعت باید گفت حقایق موقت‏اند نه دائمی.

مادیین اعتقاد به دائمی بودن حقایق را از آثار جمود منطق قدیم و از خواص تفکر متافیزیکی می‏دانند.

بنابراین لازم است درباره این مطلب توضیح بیشتری بدهیم. ابتدا پیش از آنکه وارد بحث دوام و توقیت ” حقیقت ” بشویم، برای‏ آنکه از خلط مبحث جلوگیری کرده و دو مطلب را از یکدیگر تفکیک کرده‏ باشیم، ببینیم آیا واقع و نفس الامر که مفاهیم و محتویات فکری و ذهنی‏ ما از آنها حکایت می‏کند موقت است یا دائمی؟

تردیدی نیست که واقع و نفس ‏الامری که قضیه ذهنی از آن حکایت می‏کند ممکن است موقت باشد و ممکن است دائمی، مثلا واقعیتهای خاص مادی در عالم خارج موقت است زیرا ماده و روابط اجزاء آن دائما در تغییر است. در طبیعت یک چیز در دو لحظه به یک حال باقی نمی‏ماند. هر واقعیتی برای‏ یک مدت محدود در صحنه طبیعت ظاهر می‌شود و از بین می‏رود. این نوع‏ واقعیتها موقت و زائل شدنی است.

ولی یک نوع واقعیتهای مستمر و ابدی در خود طبیعت است ( قطع نظر از ماوراء الطبیعه ) مثل واقعیت ” حرکت ” و اگر بگوییم ” ماده در حرکت‏ است ” از یک امر مستمر و دائمی حکایت کرده‏ایم. در منطق قدیم درباب‏ قضایا که بحث از دوام و ضرورت و غیرها می‏شد مقصود این نوع دوام بود که‏ خاصیت بعضی از واقعیتهاست و این نوع از دوام مربوط به مطلب ما نیست. پس واقعیتهای خارج از ذهن ممکن است موقت باشند و ممکن است دائمی.

شاید بپسندید:  آیا نخوردن صبحانه ضرر دارد؟

منابع:

اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۱، ص۱۴۳