رئالیسم چه کسانی هستند؟
رئالیسم چه کسانی هستند؟
رئالیسم: این کلمه نیز که از ” رئل ” ( real ) که به معنای ” واقع‏ ” است مشتق شده، در طول تاریخ به معنای مختلفی استعمال شده.

الف. در فلسفه اسکولاستیک ( scholastic ) که به ” فلسفه اصحاب‏ مدرسه ” معروف است. در میان اصحاب مدرسه در قرون وسطی یگانه مبحثی‏ که شغل شاغل آنها محسوب می‏شد و جدال عظیمی برپا نموده بود مبحث وجود ” کلی ” بود که آیا کلی ( مثل انسان ) موجود است یا نه؟ و بر فرض وجود آیا وجودش‏ در ذهن است یا در خارج؟ و آیا در خارج وجود مستقل دارد یا نه؟

کسانی را که برای ” کلی ” واقعیت مستقل از افراد قائل بودند ” رئالیست ” یا ” واقعیون ” می‏گفتند، و کسانی که هیچ نحو وجودی برای‏ ” کلی ” نه در خارج و نه در ذهن، قائل نبودند و ” کلی ” را فقط لفظ خالی می‏دانستند ” نومینالیست ” ( nominalist ) یا ” اسمیون ” می‏گفتند، دسته سومی نیز بودند که برای ” کلی ” وجود ذهنی و وجود خارجی‏ در ضمن افراد قائل بودند و آنها را ” ایده آلیست ” یا ” تصوریون ” می‏گفتند.

تذکر این نکته بی‏فایده نیست: در فلسفه اسکولاستیک دو مسأله از یکدیگر تفکیک نشده بود:

الف. مسأله وجود ” کلی “.

ب. مسأله مثل افلاطونی.

این دو مبحث، آمیخته به هم ذکر می‏شد و البته از خوانندگان محترم‏ کسانی که به فلسفه اسلامی آشنایی دارند می‏دانند که در این فلسفه این دو مسأله از یکدیگر جداست. مسأله اول در ” منطق ” و گاهی در ” فلسفه ” بیان می‏شد و عموم فلاسفه در آن یک روش قاطعی داشتند و اختلافی در بین‏ نبود. اما مسأله دوم در فلسفه در یک فصل جداگانه مطرح می‏شد و فلاسفه همه‏ یک روش در آن نداشتند، بعضی نفی می‏کردند و بعضی اثبات. علی ای حال‏ این مبحث به صورتی که در قرون وسطی در اروپا مطرح بوده پوچ و بی‏معنا بوده.

شاید بپسندید:  تاریخچه مسأله حرکت

مرحوم فروغی در جلد اول سیر حکمت در اروپا پس از آنکه بحث نزاع در ” کلیات ” را در قرون وسطی نقل می‏کند، می‌گوید: ” توجه می‏فرمایید که فحص در کلیات یکباره بحثی پوچ و بیهوده نبوده، به یک اعتبار نزاع معتقدان و منکران وحدت وجود است “.

ولی از توضیح فوق معلوم شد که این نزاع به آن صورت پوچ بوده و ریشه‏ این نزاع هم در دو مسأله‏ای است که گفته شد و ربطی به مسأله ” وحدت‏ وجود ” ندارد.

ب. معنای دوم رئالیسم همان است که اخیرا در اصطلاحات فلسفی به کار برده می‌شود، یعنی اصالت واقعیت خارجی، و در این معنی رئالیسم فقط در مقابل ایده‏آلیسم که به معنای اصالت ذهن یا تصور است قرار می‏گیرد. در این‏ مقاله همین معنا منظور است.

در ادبیات نیز سبک رئالیسم در مقابل سبک ایده‏آلیسم است. سبک‏ رئالیسم یعنی سبک گفتن یا نوشتن متکی بر نمودهای واقعی و اجتماعی، و اما سبک ایده‏آلیسم عبارت است از سبک متکی به تخیلات شاعرانه گوینده‏ یا نویسنده.

منابع:

اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج۱، ص۶۹